Vuurmaken en aansteken

Bij het roken is vuur onontbeerlijk. Aanvankelijk werd dit met de hand geslagen met behulp van een vuurslag en een vuursteentje. Met de vonk werd een stukje tondelzwam of een ander gemakkelijk brandend materiaal aangestoken.

De vuurslag of het vuurstaal is bekend uit alle tijden en uit vele culturen. In de achttiende eeuw komen mooie tondeldozen in gebruik, waarin de vuurslag en de overige attributen kunnen worden opgeborgen.

Voor de pijproker is er de fidibushouder waarin fraai gevouwen strookjes papier stonden, die ervoor dienden het vuur van de haard naar de pijp over te brengen. Dergelijke houders zijn vaak met actuele voorstellingen gedecoreerd.

Pas in de negentiende eeuw ontstaat de lucifer en ook hiervoor worden speciale doosjes ontworpen. Deze hebben vaak een strijkvlak dat heel onopvallend op bodem of deksel wordt aangebracht. Zij zijn van leer of hout, duurdere exemplaren ook van zilver of agaat.

Rond het jaar 1900 ontstaat de strijker, de voorloper van de aansteker. Deze wordt al snel gevolgd door de eerste benzineaanstekers. Van de vuursteenaansteker ontstaat een breed scala aan ontwerpen, variërend van functioneel naar streamline of zelfs figuratief.

De moderne wijze om vuur te maken betekent het eind van de komfoor, het vuurbakje dat de roker vanaf de zeventiende eeuw gebruikte. In korte tijd maakt het komfoor plaats voor de asbak.

 Traditionele vuurslag van gehard ijzer als vondst afkomstig uit de Amsterdamse bodem, 1650-1700. Vuurstaal met gebruikelijke historische vorm, langs het slagijzer ingeslagen motiefjes. Nederland, 1750-1850.
Vuurslag met recht slagijzer al ontbreken de kenmerkende teruggebogen krullen niet. Nederland, 1750-1850.
Eenvoudige vuurslag van gehard ijzer met ovale vorm om in de tondeldoos te passen, Nederland, 1750-1850.
Grote vuurslag van het traditionele type maar gezien het formaat eerder voor gebruik thuis dan onderweg. Nederland, 1750-1850.
Eerder een vuurstaal dan een vuurslag met als ophangoog een messing ringetje. België, 1800-1850.
Etui om vuur te maken met een kleine stalen vuurslag aan een kettinkje, in het leren etui een vuursteen en een reepje stof. Frankrijk, 1800-1900.
Vuurslag van een type dat eerder uit Azië komt dan Europees is, langs de rand met snijwerk versierd voordat het voorwerp is uitgehard. Afganistan?, 1850-1920.
Rechthoekige vuurstenen gebruikt in het vuurslot van een geweer of vuurpistool. Nederland, 1650-1700.
Vroege tondeldoos van hout met een messing bandje, bodemvondst Amsterdam, 1750-1800.
Volkskunstig versierde tondendoos met inlegwerk van messingdraad en paarlemoer, gedateerd 1794. Hollands.
Cilindrische tondeldoos van messing met twee scharnierende klepjes aan beide einden. Nederland, 1800-1850.
Prachtig en luxueus lucifersdoosje van agaat in pomponne montage met graveerwerk, de bodem geruwd als strijkvlak. Frankrijk, 1870-1900.
Twee Hollandse messing tondeldozen van het meest algemene type, met het kettinkje werden zij aan de wand gehangen. Nederland, 1860-1900.
Luciferdoosje in de vorm van een sigarenkoker, leer, aan de onderzijde geruwd voor het afstrijken, het deksel springt open. Frankrijk, 1860-1890. Luciferdoosje van gedreven zilver met in een ovaal een eigenaarsmonogram, springveer in de deksel, de bodem als afstrijkvlak geruwd. Frankrijk, 1880-1900.
Zogenaamde strijker, een doosje met watten en ontvlambare vloeistof waarin een afstrijkstift die over de zijkant gewreven ontvlamd. Engeland, 1900-1915.
Primitiefe aansteker bestaande uit een tot een knoop gemaakte lont me in de garnituur een vuursteentje. Duitsland, 1900-1940.
Aansteker geplaatst in een gestansde metalen houder die een zittende Chinees voorstelt. China, 1930-1950. Aansteker geplaatst in een gestansde metalen houder die een zittende Chinees voorstelt. China, 1930-1950.
Luciferspotje in de vorm van een fidibus in blauw industrie aardewerk met in het staande ovaal een zeilschip, de voet geruwd. Engeland, 1840-1870.
Luciferspotje van porselein met transferprint in encre-de-chine stijl van de beurs van Zocher op de Dam in Amsterdam. Duitsland, 1870-1890.
Fidibus potje bestemd voor dunne gevouwen papiertjes die in de haard worden ontvlamd om pijp of sigaar mee aan te steken. Duitsland voor de Nederlandse markt, 1840-1850.
Porseleinen luciferpotje met doofpotvorm op drie klauwpootjes, beschilderd tegen een zwart fond met een bloemboeket. Duitsland, 1870-1900. Vierkant luciferpotje op vier balpootjes, beschilderd tegen een lichtblauw fond met een boeket in herfstkleuren. Duitsland, Bohemen, 1880-1910.
Prachtige luciferstandaard van opalineglas met beschildering in blauw en goud van een bloem in omlijsting. Frankrijk, 1860-1890.
Geschenkdoos met mozaïek van lucifers in prachtig gevormde verpakking aan de buitenzijde beplakt met bedrukt papier in art-deco stijl. Frankrijk, 1915-1930.
Ongeglazuurd vuurtestje van roodbruin gebakken aardewerk op drie pootjes en met een steeltje als handvat. Holland, 1620-1650.
Zilveren pijpenkomfoor met geajoureerde rand geplaatst op een gezwarte houten voet. Zutphen, Roessingh, 1790-1800. Prachtige zilveren pijpenkomfoor met schuitvorm en een band met knorren over de buik, vier gebogen pootjes die op een gepolitoerde grondplaat eindigen. Nederland, 1835-1845. Rechthoekige komfoor van zilver met gegraveerde bovenhoeken, roodkoperen binnenbak, geplaatst op een rechthoekige palisanderhouten voet met gecontourneerde rand. Schoonhoven, 1860-1870.
Pijpenkomfoor in miniatuurformaat van zilver met roodkoperen binnenbak en houten voet. Schoonhoven, 1880-1900.
Pijpenkomfoor van roodkoper afgewisseld met messing op een prachtige gedraaide houten voet met drie balpootjes. Nederland, 1780-1830.
Kenmerkend biedermeier komfoor met ovale schuitvorm, de bovenrand opengezaagd, onder de schotel drie hotuen pootjes. Nederland, 1830-1850.
Reiskomfoor met drie handvatten om gemakkelijk door te geven, de kooltjes branden op een rooster, de as valt er doorheen. Zuid-Nederland, 1860-1900.
Komfoor van beschilderd blik met in goud- en bronskleuren filetranden en wat strooibloemen, de binnenbak van roodkoper. Holland, 1830-1850.
Een luxe uitvoering van een Biedermeier roodkoperen komfoor met brede messing rand en roodkoperen binnenbak, de voet van hout. Nederland, 1840-1880. Pijpenkomfoor van messing op houten voet met drie pootjes zoals vroeger in ieder huisgezin te vinden was. Holland, 1860-1900.,

Smokiana pipeshop in Amsterdam is gespecialiseerd in voorwerpen zoals op deze pagina afgebeeld.© copyright Stichting Pijpenkabinet