Sigarenkistetiketten

Aan het eind van de negentiende eeuw wordt het gebruik van de sigarenkist gewoonte. Fabrikanten laten binnenverpakkingen en etiketten drukken om het houten kistje op te sieren. Zo ontstaat al gauw een gestandaardiseerde reclamevorm die tot aan de Tweede Wereldoorlog prachtige staaltjes drukwerk heeft voortgebracht.

Ieder kistje heeft aan de binnenzijde een groot etiket waarop reclame voor het merk wordt gemaakt. Daarnaast wordt een sluitzegel toegepast en soms ligt in het kistje nog een kleiner etiket voor de liefhebber om te verzamelen.

Bij de mooiste voorbeelden is het ontwerp van de verschillende etiketten op elkaar afgestemd en komt het hoofdmotief steeds terug. Eenheid wordt vergkregen door hetzelfde kleurengamma te gebruiken maar de vormgegeving in detail te variëren Een mooi voorbeeld daarvan is het label met het kroningsportret van koningin Wilhelmina. Haar borstbeeld vormt het hoofdmotief, maar als afwisseling is in het kistje de gevel van paleis Het Loo weergegeven. Alle drie vignetten vertonen het wapen van het Koninkrijk aan de basis.

De onderwerpen van de kistetiketten variëren sterk. Popuair zijn portretten van mannen en vrouwen, elegant en modieus naast historisch of exotisch. Behalve fantasiepersonen komen ook beroemdheden en populaire figuren voor. Ook op de heraldiek wordt menig etiket geïnspireerd, al gaat het vaak om verzonnen wapens. Sommige blazoenen worden uiteindelijk het merk van een fabrikant.

Prachtig van uitvoering zijn de allegorische voorstellingen van vrouwen in klassiek gewaad. Zij krijgen gezag met de slangenstaf van Mercurius of een lans of zwaard en staan garant voor de exotische kwaliteit van de tabak of de waarde van het product in het algemeen.

Veel van deze kistetiketten zijn opgesierd met medailles of verdienstepenningen die door de fabrikant op tentoonstellingen zijn verkregen. Vooral in de latere tijden wordt dit overigens een loze status want dan zijn veel penningen gewoon gefantaseerd.

Het kistetiket blijft tot in de tegenwoordige tijd in gebruik. Reeds in de jaren vijftig zet een sterke vereenvoudiging door. Terwijl de gecompliceerde en goed verzorgde lithodruk verdwijnt ontstaan nieuwe ontwerpen. Door hun strakke tijdseigen voorkomen en veelal simpele druktechniek zijn deze verpakkingsmerken op een andere manier interessant.

 portret van een Zuid-Amerikaanse omgeven door series medailles borstbeeld van een vrouw benadrukt door cornucopia's met bloemen tegen een blauw veld
vrouw met modieuze hoed waarboven de merknaam van de sigaar vrouw die Mercurius personificeert met slangenstaf en vleugelhoed, het merk op een schild voor haar
voorbeeld van een beroemde persoon, de vioolvirtuoos en componist Paganini
het borstbeeld van een man meer als merk dan als betekenisdrager
merk opgedragen aan koningin Wilhelmina, Nederland, 1890-1900 medaillon waarin een meisje met bos bloemen en bovenlangs de merknaam
een serie van drie etiketten opgedragen aan Wilhelmina een serie van drie etiketten opgedragen aan Wilhelmina met extra het gezicht op Delft en een molen
een serie van drie etiketten opgedragen aan Wilhelmina, hier met de gevel van haar favoriete paleis
de koningin op haar troon met rechts Nederlandse onderdanen en links personen uit de kolonies, Nederland, 1898-1905 de imitatie van een kistdeksel op papier met feestelijk opschrift en heraldische motieven, Nederland, 1898-1910
sigarenbandje met het portret van koningin Wilhelmina
portret van de jonge prinses Juliana in de paleistuin, Nederland, 1915-1925
het Belgische wapen als onderwerp voor een kistetiket
prachtig etiket met centraal de wereldbol met links een staande Indiaan en rechts een staande Aziatische figuur
krachtig en stoer is dit label met Hercules en de leeuw semi-historisch borstbeeld van de schilder Jacob Jordaens
een landschap omgeven door bloemen en geplaatst in een lijst met uitspringende hoeken in bladgoud
portret van een vrouw in een omlijsting op de Jugendstil geïnspireerd
een toepasselijke voorstelling gebaseerd op het gebruik van het product, een sigaarrokende man, Nederland, 1930-1960 prachtig ontwerp van een Romeinse mannenkop tussen held en Nero
kistetiket met twee wapenschilden en gestileerde leeuwen
in de stijl van een houtgravure is deze label in werkelijkheid een tekening gedrukt in offset techniek een modern ontwerp van gestileerde tabaksbladeren gedrukt in drie kleuren
tekstueel merk met in de omlijsting rissen verdienstemedailles
modern ontwerp van een palmboom in staande ruit met opschrift op een gestileerd lint jaren zestig ontwerp waarin een nieuwe stijl en een eenvoudige druktechniek het ontwerp beheerst, Duitsland, 1965-1975

De afbeeldingen op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet