Pijpenproductie

Iedere soort pijpen heeft zo zijn eigen techniek. De kleipijp is daarvan wel de meest behandelde. Reeds in 1770 wordt deze techniek door ene Duhamel du Monceau uitgebreid beschreven. De befaamde encyclopedie van Diderot is op deze verhandeling gebaseerd.

Meer romantisch is het plaatje van een pijpenbakkerij waarin een grote gefantaseerde oven staat. Dergelijke afbeeldingen horen thuis in een prentenboek van ambachten, waarbij de inhoud vaker om de rijmelarijen dan om de technische kennis lijkt te gaan.

Vanaf de tijd dat de fotografie wordt gebruikt zijn juistere beelden van de productie van pijpen verkrijgbaar. De trots van de fabrikant spreekt uit de series foto's die gemaakt worden om de grootte van en de bedrijvigheid in zijn fabriek te laten zien. Vaak werden deze foto's afgedrukt in de productcatalogus van het bedrijf.

Uit de plaats Saint-Claude in de Franse Jura zijn ansichtkaarten bekend, waarop de pijpenfabrieken worden getoond. In die plaats was de pijpennijverheid zo belangrijk, dat het de toerist onmigelijk kon ontgaan.

De productie van tabakspijpen, op welke wijze dan ook, is ook vaak onderwerp van geïllustreerde tijdschriften, die vanaf het jaar 1900 worden verspreid. De dan educatief bedoelde foto's belichten het verwonderenswaardige aspect van de machinale productie. De tekst dikt dit vaak aan met indrukwekkende productiecijfers.

 een van de drie gravures waarop het maken van kleipijpen wordt uitgelegd, Duhamel du Monceau, Parijs, 1777 de eerste van vier prenten uit de encyclopedie van Diderot, Parijs, 1771
titelpagina van het werk van Duhamel du Monceau, Parijs, 1777
enig gereedschap voor de pijpenmakerij en een typische Goudse rondoven, Duhamel du Monceau, Parijs, 1777
opbouw en doorsnede van de oven waarin de kleipijpen gestookt worden, Duhamel du Monceau, Parijs, 1777
een romantische prent van een pijpenbakkerij, een voorbeeld hoe het er niet toeging, Nederland, 1810-1820
de rolder die de grondvorm van de pijp uit een hompje pijpaarde rolt, firma P. Goedwaagen & Zoon, Gouda, 1890
de kleimaalder die met behulp van een molen de pijpaarde kneedt, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1908
kleizolder waar de brokken ruwe pjipaarde op verwerking liggen te wachten, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1908
de zogenaamde mannenwinkel waar het rollen en kasten van de pijpen plaatsvindt, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1908
bosjes rollen wachtend om tot pijp te worden geperst, firma P.J. van der Want Azn, Gouda, foto Arno Hammacher, 1963
de kaster achter zijn bankschroef verricht het belangrijkste handeling van het pijpenmaken, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1931 het weijeren van de pijp ofwel het maken van het rookkanaal, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1935
het gladstrijken van de vormnaden van de kleipijp door de kaster, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1933
overzicht op de kasterij van de Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1933
een plank met geperste pijpen wordt naar de droogkamer gedragen, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1912
de pijpenkaster uit Gouda die achter een bankschroef kleipijpen perst, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1912
de volster aan het werk, een vrouw die de lange pijpen in de pijpenpot plaatst, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1931
de vrouwenwinkel waar de pijpen worden afgewerkt, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1908
de tremster aan het werk, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1890
een van de afwerksters op de tremsterzaal , Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1931
een glaaster polijst de leerdroge kleipijpen nog voordat zij in de oven gaan, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1912 een volster vult de hoge vuurvaste pijpenpotten met broze kleipijpen, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1912
de zogenaamde rondoven waarin drie mannen een pijpenpot met lange pijpen hijsen, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1931
de grote rondoven waarin de pijpenpotten worden gehesen om te worden gebakken, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1935
na het bakken worden de pijpen op kwaliteit gesorteerd, Koninklijke Goedewaagen, Gouda, 1931
de draaierij in een bruyèrefabriek in Saint-Claude, 1900-1910

De afbeeldingen op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet