Rokers in Afrika

Het roken in Afrika is vrijwel zo oud als in Europa. Zeevarenden uit Holland, Spanje en Portugal brachten er het tabaksgebruik. De tabakspijp is er al vanaf het begin van de zeventiende eeuw in gerbuik. De uitbeelding van de Afrikaanse roker is echter minder algemeen.

Uit Noord-Afrika bestaan nog talloze prenten waarop lokale drachten staan uitgebeeld, uiteraard inclusief het kenmerkende rookgerei. Vooral de waterpijp genoot grote populariteit en is met zijn bijzodnere vorm vaak afgebeeld. Hieraan is een afzonderlijke paragraaf gewijd.

De tabakspijp heeft in Afrika een geheel eigen ontwikkeling doorgemaakt. Vaak is deze echter te relateren aan de pijpen van de kolonisten. Zo herkennen we Duitse, Franse of Engelse invloeden. Daarnaast worden ook eigen modellen bedacht, die goed aansluiten bij de lokaal geteelde tabak.

De regionale voorbeelden zijn het meest interessant en vaak vooral verbazingwekkend. Anderszinds zijn ook de mengvormen waarbij de Europese pijp zijn neerslag vindt in de Afrikaanse interessant. Etografisch zijn zij niet altijd van belang, maar wij wijzen wel op onuitwisbare invloeden van verschillende culturen.

Uitbeeldingen van rokers blijven echter schaars. Deze beperken zich tot afbeeldingen in reisbeschrijvingen, waar de tabakspijp toevallig als attribuut is meegenomen. Daarnaast beschikken we over betrekkelijk modern fotowerk waarin de pijp vaak toevallig is gefotografeerd. In een enkel geval realiseerde de fotograaf zich de toegevoegde waarde van de tabakspijp, zoals bij de portretfoto's van de Xhosa-vrouwen.

 Tartaar ? twee negerfiguren, de linker rookt uit een geïmporteerde kleipijp, aquatint, 1760-1820
vrouw met een lokaal gemaakte houten pijp, geïnspireerd op Westerse houten pijpen, Kongo, 1950-1960 pijprokende vrouw, Mushi, Kongo, c. 1940
een korte pijp met een zwartgesmoorde keramische kop, Pygmee, Kongo, 1960-1970
hier heeft de pijp het silhouet van een Europese pijp maar de materialen zijn kenmerkend voor de streek, Rwanda, 1960-1980 naast de pijp is de sigaar favoriet, Kongo, 1920-1950
de kenmerkende Zulu pijp met extreem hoge houten ketel met plaatwerk bekleed aan een lange rechte steel, Xhosa, Zuid-Afrika, 1960-1980 vrouw in zondagse dracht compleet met een traditionele houten pijp, Xhosa, Zuid-Afrika, 1960-1980

De afbeeldingen op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet