Schilderijen

In de schilderkunst heeft het afbeelden van rokers een verschillende functie. Roken is het embleem voor de smaak. Het weergeven van een roker benadrukt de smaak en soms wordt een reeks geschilderd waarin ook de andere zintuigen worden uitgebeeld..

Daarnaast wordt het roken ook wel als zinnebeeldige functie weergegeven. Een pijproker als genieter, maar wellicht ook met een wat losbandige betekenis. De pijp op zich heeft verwijst naar de broosheid van het leven.

Genrestukken van Brouwer en Van Ostade laten de boerenstand aan de pijp zien. Wonderlijk genoeg is het nog niet verklaard waarom van dergelijke taferelen zoveel schilderijen zijn gemaakt. Duidelijk is wel dat het een modeverschijnsel geweest moet zijn.

In de achttiende eeuw blijven deze aspecten. Het roken als uitbeelding van de smaak. Een Duits schilderij laat de boeren roker zien, gulzig met een pijp met hele grote ketel, op een plankje voor hem ligt een mes om de streng tabak te kerven.

Daarnaast bestaan er chiquere uitbeeldingen. Een bijzonder schilderij is het zelfportret van madame Vigéee Le Brun. Zij is als geemancipeerde vrouw al rokende afgebeeld en voor haar staat een blad waarop allerlei rookartikelen.

In de negnetiende eeuwse schilderkunst zien we een grotere verscheidenheid aan rokers. Traditionele taferelenlaten een tevreden huisman zien, de burgerman aan de pijp of de boer onafscheidelijk van zijn neuswarmertje. Ook folkloristische taferelen als de aanbieding van de bruidegomspijp worden uitgebeeld.

Daarnaast krijgen andere voorstellingen meer aandacht. Een mooi voorbeeld daarvan is de verleidelijke haremvrouw die behaaglijk liggend op de grond uit een exotische waterpijp rookt.

 borstbeeld van een man met kleipijp en geopende tabaksdoos, Paulus Moreelse, 1620-1630 rokende man als personificatie van de smaak, Hollandse school, 1650-1660
rokende en drinkende man aan een tafel, Adriaen Brouwer, Haarlem, 1650-1670 zittende man met pijp, op de tafel een tweede pijp en een papiertje met tabak, naar Adrian van Ostade, Nederland, 19de eeuw
portret van een man met pijp, navolger van Adriaen Brouwer, Nederland, 1660-1700 portret van een roker met kleipijp met grote kop, een plankje met een streng tabak voor hem, Duitsland, 1750-1800
Hindeloper bruiloft, Pieter Sebes, Friesland, 1877
portret van een vrouw met kleipijp, een pijpenlade met toebehoren voor haar op tafel, Elisabeth Vigee Le Brun, Frankrijk, 1830-1840
detail van het bovenstaande schilderij met de versierde bruidegomspijp, Pieter Sebes, Friesland, 1877
portret van een boer die zijn pijp stopt uit een koperen tabaksdoos, Gerke Henkes, Nederland, 1880-1910
portret van een heer met meerschuimen tabakspijp, G. Sain, Frankrijk, 1848 venster met links een man met lange Duitse pijp met porseleinen kop, olieverf op koper, Duitsland, 19e eeuw
liggende haremvrouw met tulband rokend uit een Turkse waterpijp, G. Marquet, Parijs, 1870-1885

De afbeeldingen op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet