Deksels

Om verschillende redenen hebben rokers in het verleden de behoefte gehad om hun pijpenkop van een dekseltje te voorzien. Ter bescherming van kleding tegen vonken wordt de pijpenkop al vanaf de zeventiende eeuw met een eenvoudig dopje afgedekt. Het gedrukte deksel met een ingeknipte rand rondom en geborgd met een kettinkje aan de pijpensteel is de oudeste vorm.

Meer bekend is de van koper- of ijzerdraad gevlochten vonkenvanger. Bajeswerk werd er wel gezegd, want het vlechten van pijpendoppen was typisch werk voor gevangenen. De koepelvorm is de meest bekende, daarnaast bestaat er een hoge muts. Opmerkelijke doppen laten een klein dekseltje in het middendeel zien, niet erg functioneel, maar wel curieus. Uit het laatst van de negentiende eeuw stammen de zuiver cilindrische doppen, die vooral voor de porseleinen pijpenkoppen zijn gebruikt. Zij zijn machinaal vervaardigd en het metaaldraad is gesoldeerd.

Voor de luxe roker komen er sierdeksels in gebruik. Een verguld zilveren exemplaar uit de empiretijd heeft drie lange klemveren met akertjes afgezet. De Hollandse zilveren pijpendoppen zijn fragiele maar vaak bijzondere stukjes zilversmidskunst.

In de negentiende eeuw wordt de pijpendop een industrieproduct. Daarvan getuigt een hoog deksel voor een Chemnitz-pijp met achtkante ketel. De doorboringen en het reliëfwerk zijn met stansmachines gemaakt.

De kostbare midden-Europese pijpen van gesneden hout of meerschuim zijn van meer bijzondere deksels voorzien. Voorbeeld is een op een Romeinse helm geïnspireerd zilveren deksel. Bij de onversierde meerschuimkoppen kunnen de deksels sterk variëren. De lensvorm en de koepelvorm zijn het meest algemeen, altijd voorzien van een scharnier en een klemveer.

In de twintigste eeuw wordt de bruyèrepijp nog wel van een dekseltje voorzien. Eenvoudig maar functioneel zijn de klepdeksels op de Dunhill-pijpen. Daarnaast zijn goedkope klemdeksels in de handel, die met een veertje op praktisch iedere pijp passen.

 gedrukt messing dekseltje met ingeknipte rand die om de buitenkant van de pijpenkop klemt, Nederland, 1700-1740 grof messing deksel met ingeknipte buitenrand, Nederland, 1850-1880
de meest algemene vonkenvanger met de koepelvorm en borgketting met oogje, Nederland, 1880-1900 merkwaardige combinatie van een minuscuul dekseltje in een gevlochten pijpendop, Nederland,1750-1800
fragiele vonkenvanger van dun messingdraad, Gouda, Nederland, 1710-1740 cilindrische pijpendoppen die niet gevlochten maar machinaal gesoldeerd zijn, Duitsland, 1860-1890
streng met een dozijn pijpendoppen uit een gevangenis werkplaats, Nederland, 1880-1900
gedrukt deksel uit een metaalwarenfabriek, Duitsland, 1880-1900
eenvoudig lensvormig klepdeksel met drie klemveren om op de gladde poseleinen pijpenkop houvast te bieden, Duitsland, 1810-1840 machinaal gestansde en in reliëf gedrukt deksel voor een achtkante pijpenkop, Duitsland, 1860-1900
kenmerkend deksel voor de Hollandse kleipijp met in de bovenzijde een volkskundig motief, Nederland, 1850-1880 prachtig uitgewerkt deksel in de vorm van een Romeinse helm, Fankrijk, 1820-1850
een veel toegepast motief op zilveren deksels: het schelpmotief, Duitsland, 1830-1850 koepelvorig klepdeksel van gestansd zilver dat de indruk moet wekken met de hand te zijn gemaakt, Duitsland, 1840-1870
koepelvormig deksel met sleuven dat alleen de ketel van de pijp afsluit, Zweden, 1820-1850 lensvormig klepdeksel met langs de basis kogeltjes die voor luchttoevoer zorgen, een elegante klemveer die in harmonie is met het borgoog aan de steenaanzet, Zweden, 1850-1880
tweezijdig afgeplat koepelvormig empire deksel van 14 karaat goud, Frankrijk, 1800-1820
vlak klepdeksel dat is open gezaagd om een maximale luchttoevoer te garanderen, Wenen, 1860-1880
centraal op dit lensvormige deksel een plaatje waarop een rozet is gegraveerd, de luchtinlaat vindt langs de onderrand plaats, Zweden, 1850-1880
lensvormig zilveren klepdeksel waarin een zilveren munt van de koning van Noorwegen is aangebracht, Noorwegen, 1820-1840
klepdeksel van zilver met zaagwerk voor een optimale luchttoevoer, Wenen, 1850-1860
machinaal vervaardigd zilveren klepdeksel op een hoge Hongaarse meerschuimkop, Wenen, Oostenrijk, 1847
zilveren klepdeksel met antieke camee gezet in een krans van nepdiamanten, Frankrijk, 1830-1850 prachtig zeskantig klepdeksel met centraal een kleurig geëmailleerd bloemmedaillon, Hongarije, 1860-1880
origineel klepdeksel met een liggende hond met zilveren halsband, Ruhla, Duitsland, 1830-1860
bovenaanzicht van het praktische klepdeksel met doorboring in rozetvorm, Alfred Dunhill, Londen, Engeland, 1981
deksel van kurkiep in de vorm van een zittende hond, Schwarzwald, Duitsland, 1850-1870
een pijp voor de grap gemonteerd met een flessenstop, Frankrijk, 1970-1980
een bruyère met een eenvoudig maar functioneel messing dekseltje dat met een knopje sluit, Alfred Dunhill Ltd, Londen, Engeland, 1981
gesneden volkskundig deksel met vrouw en man met een pijp in de hand, Schwarzwald, Duitsland, 1860-1880
torenhoog deksel van een volkskundige houten pijp, Horgarije, 1880-1900
bruyère klepdeksel met metalen scharnier, Chacom, Saint-Claude, Frankrijk, 1930-1950
machinaal gemaakte klemdeksels die op iedere pijpenkop passen, de linker met reclame voor het tabaksmerk de rode ster, Duitsland en Nederland, 1880-1930
De objecten op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet