Houten pijpen

Het gebruik van hout voor een tabakspijp lijkt een wat onverwachte keuze. Hout is uiteindelijk brandbaar. Toch zijn er vanaf de achttiende eeuw veelvuldig pijpen van hout gemaakt. Bij die producten wordt de binnenzijde van de pijpenkop met plaatijzer beslagen, zodat vuur en vlam het hout niet kunnen aantasten.

Vooral uit Duitsland komen veel houten pijpen. De productieplaats Ulm is met zijn zogenaamde maserholz pijp het bekendste centrum geworden. De kenmerkende pijp daar is tweezijdig afgeplat. Veel andere houten pijpen volgen het model van de meerschuimpijp, waarbij de zogenaamde zakvorm en de hoge Hongaarse ketel het meest geliefd zijn.

Houten pijpen met een figurale uitbeelding rekenen we tot de categorie volkskunst. De pijpenkop in de vorm van een gedresseerde beer is daarvan een mooi voorbeeld. Hier komt de decoratie volledig los van het pijpmodel. In andere gevallen is het oorspronkelijke pijpmodel nog in de schepping terug te zien.

Een curieuze houten pijp is de beddenpijp, een conische tabakspijp waarvan de pijpenkop met een metalen schuifje en een draaiend houten deksel wordt afgesloten. Eenmaal aangestoken kon men de pijp rustig in bed roken, zonder risico dat een vonk de strozak van het bed in brand zou zetten.

In de tweede helft van de negentiende eeuw wordt de gewone houten pijp vervangen voor de pijp van bruyère. Voornaamste verandering is dat de metalen binnenketel verdwijnt, waarmee de pijp sterk aan smaak wint. Alleen in midden-Europa blijft de metalen binnenketel tot in de twintigste eeuw in gebruik.

 vroege houten pijpenkop met zakmodel, plaatijzeren binnenketel en zilvermontage, Midden-Europa, 1830-1850 een zachte houtsoort met plaatmetalen binnenketel maakt deze pijp tot een bruikbaar rookinstrument, Midden-Europa, 1790-1820
bovenaanzicht met achtkant klepdeksel, Midden-Europa, 1790-1820
traditionele midden-Europese pijp met houten ketel, messing montage en ijzeren steel, Hongarije, 1830-1880
het bovenaanzicht van de pijp met rozet op deksel en gegraveerde eigenaarsinitialen, Midden-Eurropa, 1830-1850
vormeloze pijpenkop met hoge tapse ketel en puntdeksel, Midden-Europa, 1800-1850
luxe pijp met opengesneden basis waarop een drijfjacht, deksel van zilver bekroond met hertshoorn schijf en ivoren jachthond, Ulm, Duitsland, 1830-1850 Ulmer pijp met fraai gesmeed zilveren montage met als bekroning een turk en verguld zilveren schildje met eigenaarsinitialen, Ulm, 1830-1860
fraai uitgewerkte voorstelling van een lijndraaierij, Duitsland, 1820-1840
hoog Hongaars model pijpenkop met primitieve voorstelling van een ploeg met paarden, op de achtergrond boerenhuizen, Duitsland, 1830-1850
Hongaars model van zachte houtsoort met plaatmetalen binnenzijde, hoofdmotief een staande Mercurius, Duitsland, 1830-1840
Hongaars model met familiewapen in een staand ovaal, gemonteerd met zilver, Duitsland, 1830-1860
Gesteckpijp opgebouwd uit verschillende stukken boomtak, Schwarzwald, Duitsland, 1830-1870
pijp met wapen op de voorzijde en bloemenfond rondom, Oostenrijk, 1830-1840
volkskunstige pijp voorstellend een gestileerde hond, Duitsland, 1830-1850
portretpijp van man met afneembare hoed, gemonteerd met een buffelhoornen steel, Frankrijk, 1830-1860
volkskundige pijp met dansende beer aan een ketting, de kop is afneembaar, plaatijzeren binnenzijde, Duitsland, 1830-1880
zachthouten ketelbasis gemonteerd met twee metalen pijpenkopen in de vorm van verdedigingstorens, Hongarije, 1900-1920
fantasiefiguur met lange baard in twee punten, ketel inwendig bestreken, Duitsland, 1850-1880
zogenaamde beddenpijp van gedraaid hout met metalen binnenketel en hoornen mondstuk, Duitsland, 1880-1900
eenvoudige houten sigarenpijpjes met de bast van het hout nog zichtbaar, Frankrijk, 1880-1900
houten tabakspijp met metalen binnenketel en hoog puntdeksel versierd met ringetjes, Hongarije, 1880-1910
houten pijp met paarlemoer inlegwerk en zilvermontage, Gorjushe, Victor Lotric, 1920-1940
model van de kleipijp nagemaakt in hout, Hongarije, 1870-1900
prachtige strakke pijpen van een harde houtsoort, Saint-Claude, Frankrijk, 1890-1910
De objecten op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet