Stummels

Het bekendste model voor de porseleinen pijp is de zogenaamde stummel, een ovaalvormige pijpenkop met een knophiel en korte steel. Deze pijpen worden in een vochtsluis van buffelhoorn of porselein geplaatst en daarna gemonteerd met een veelal lange opgaande steel.

Vooral bij de stummel ontwikkelt zich de porseleinschilderkunst tot grote hoogte. Vanaf 1780, het moment van ontstaan, past men minutieuze schilderingen toe. Onderwerpen zijn portretten, galante voorstellingen, topografie en historische scènes. De producten van de Königliche Porzellan Manufaktur in Berlijn behoren tot de fraaist uitgewerkte schilderingen.

Zoals bij zo veel voorwerpen van kunstnijverheid zakt de kwaliteit van de schildering in de loop van de decennia. Na 1850 wordt de beschildering grover en steeds vaker verdwijnt de handgeschilderde uitbeelding om plaats te maken voor een inschildering van een plaatje of zelfs een gedrukte voorstelling. Gelijktijdig verdwijnen de galante uitbeeldingen en gaan vooral de jachtvoorstellingen domineren.

Een afzonderlijke groep vormen de op bestelling gemaakte pijpen, waarop een persoonsnaam, familiewapen en jaartal voor kan komen. Deze pijpenkoppen worden op bestelling bij een zogenaamde Hausmaler geschilderd.

Esthetisch minder interessant zijn de overigens zeer geliefde voorstellingen op de reservistenpijp. Een dergelijke pijp, doorgaans met een extreem lange steel, werd aan een soldaat uitgereikt nadat deze zijn diensttijd had volbracht. Reservistenpijpen behoren tot de massa-artikelen en zijn het laatste succes van de porseleinen pijp. Na het jaar 1900 verdwijnt de stummel gaandeweg van de markt, op enkele toeristische voorbeelden na.

 prachtige pijp met tussen bladgoud en zilver opschrift Amitié, Manufacture Royale, Sèvres, Frankrijk, 1810-1840 handgeschilderde portretpijp met Michiel Adriaensz. de Ruijter, Duitsland, 1850-1870
stummel met oorspronkelijke montage tot pijp bestaande uit een buffelhoornen zak en opgaande flexibele steel
prachtige porseleinen stummel met rokersportret naar een oude meester, Sèvres, Frankrijk, 1810-1820 keerzijde van de pijpenkop met bladgoud decoratie, Sèvres, Frankrijk, 1810-1820
miniatuurschildering met een erotische tint, Könichlichen Porzellan Manufaktur, Berlin, Duitsland, 1830-1850
detail van de bovenstaande pijpenkop die de fijnheid van de schildering laat zien, Sèvres, Frankrijk, 1810-1820
grote stummel met vrouwenportret en verguld zilveren klepdeksel, Porzellan Faktur Schney, Schney, Duitsland, 1840-1870
pijpenkop met in reliëf profielportret van koning Willem III, Duitsland, 1860-1880
de toenmalige kroonprins Willem II en prins Frederik, transfer in encre de Chine stijl, Duitsland, 1835-1840
in opdracht gemaakte pijp met handgeschilderd familiewapen, Duitsland, gedateerd 1849
portret van paus Leo XIII, ingekleurde transfer, Duitsland, 1880-1900
vlotgeschilderd embleem van vriendschap met een toepasselijke spreuk, Duitsland, 1850-1870
drie schroefstummels met vlot geschilderde opschriften, Bohemen, Duitsland, 1860-1880
korte zogenaamde hangpijpjes waarbij de porseleinen kop aan een kort buffelhoornen roer wordt gemonteerd, Duitsland, 1850-1900
stummel met de voorstelliing van een paard, Duitsland, 1880-1900
goedkope geschenkpijp met vlotte, handgeschilderde gelukwens, Duitsland, 1880-1900
groot formaal ketel met in massa gemaakte ingekleurde transfer, de steel met een oude reparatie, Duitsland, 1880-1900
reservistenkop met slagveld tussen eikentakken, een klepdeksel in de vorm van een militaire pet, Duitsland, 1890-1910
reservistenpijp met soldaten in het veld, erboven handgeschilderd de naam van de eigenaar, Duitsland, 1901 keerzijde van de reservistenpijp met de namen van alle kornuiten uit de diensttijd, Duitsland, 1901
geschilderde voorstelling uit een tijd dat de handgemaakte porseleinen pijp reeds in onbruik was, Duitsland, 1923
De objecten op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet