Manchetpijpen

Naast de bekende korte kleipijp met een steel volledig van klei zijn er vanaf het begin van de negentiende eeuw losse pijpenkoppen gemaakt. Dergelijke pijpen duiden we aan met manchetpijpen; zij worden met behulp van een steel van hout, bamboe of een ander materiaal gemonteerd. Manchetpijpen zijn minder kwetsbaar, zodat de ketel uitbundiger kan worden versierd. Vooral de figuratie in de vorm van een portret of soms zelfs een hele figuur is gebruikelijk geweest.

De mode start aan het begin van de negentiende eeuw in Frankrijk en binnen korte tijd wordt de manchetpijp een ware rage. De Franse pijpenmakers verbeelden talloze beroemde en beruchte personen: de moordenares Charlotte Corday, de liefjes van de Franse koningen maar ook de vorsten en staatslieden zelf. Daarnaast worden poëten en schrijvers niet vergeten, evenals historische helden of wie er voor door moeten gaan. Exotische uitbeeldingen van personen of drachten uit verre landen vormen eveneens een populaire groep. Zelfs de duivel en de dood ontbreken niet.

De figurale pijp is een serieproduct en wordt in een meerdelige persvorm, op zich al een ingenieus stukje kunstambacht, geperst. De beroemdste fabrieken zijn de firma's Gambier en Blanc-Garin uit de Noord-Franse plaats Givet en de firma's Duméril en Fiolet in het stadje Saint-Omer.

De manchetpijp beleeft rond het midden van de negentiende eeuw haar grootste bloei maar de productie vindt nog tot ver in de twintigste eeuw plaats. Langzamerhand worden de voorstellingen echter volkser en verdwijnt de perfecte modellering om plaats te maken voor conceptuele voorstellingen.

 portretkop van de Griekse dichter Anacreon, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, Nederland, 1880-1910 portretkop van de beroemde beeldhouwer François Rude, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1870-1890
voorzijde van de Anacreonkop afgewerkt in een gebrande zogenaamde claciné lak, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, Nederland, 1880-1910
pijpenkop in de vorm van een naakte vrouw, firma L. Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1850-1880
het borstbeeld van een lachende man met wijnbeker, aan de onderzijde een sokkel zodat de pijp kan staan, Duméril Leurs & Cie, Saint-Omer, France, 1860-1880
voorzijde van de naakte vrouw, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1850-1880
imposante portretkop van La Charette, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1870-1890 portretpijp met deksel, de rook verlaat via de mond van de voorgestelde de pijp, Cretal-Gallard, Rennes, 1840-1850
manchetpijp met een Bacchusfiguur met oorspronkelijke houten steel, firma J. Gambier, Givet, 1880-1900
zelfportret van de kunstenaar Dantan Jeune, firma J. Gambier, Givet, 1860-1890 portretpijp van koningin Wilhelmina, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1898-1900
presentatiepijp mer tekst Pipes Gambier en een man, vrouw en kind die de werknemers in de fabriek voorstellen, firma J. Gambier, Givet, 1849
presentatiepijp met volsculptuur van Diane de Poitiers, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885
pijpenkop in de vorm van een opzittende poedel met tekst Attention, firma J. Gambier, Givet, 1890-1900
portretpijp voorstellende Maria de Medicis maar genaamd Carherine de Medicis, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885 onderzijde van de portretpijp van Maria de Medicis met een Bacchantenkop tussen rolwerk, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885
borstbeeld van de legendarische Louise de la Vallière, firma J. Gambier, Givet, 1870-1890
borstbeeld van paus Pius IX, firma Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1860-1880
propagandapijp voor de Amerikaanse president MacDonald, firma J. Gambier, Givet, 1900-1910 figuurpijp voorstellende Jan Klaassen met tweekante steek, firma J. Gambier, Givet, 1880-1900
de beroemde bahut de Saint-Cyr, een rokende soldaat op de pot, firma J. Gambier, 1890-1900 manchetpijp in de vorm van de kop van een olifant, firma J. Gambier, 1880-1900
historische figuur geheel geglazuurd in meerkleurenpalet, Dutel-Glsclon, Montereau, Frankrijk, 1885-1895
handgevoormde portretpijp in terra cotta, Bretagne, Frankrijk, 1840-1880
de lachende jongen in drie verschillende kleuren email, Jean Jacques Knoedgen, Brée, België, 1880-1900
tabakspijp in de vorm van een monnik, de bierpul in zijn handen in de pijpenkop, Engeland, 1890-1910
handgeboetseerde pijpenkop voorstellend een soldaat, J. Viette, Bretagne, 1860-1890
De objecten op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet