Amerikaanse tabakspijpen

In Midden- en Zuid-Amerika is de geschiedenis van het roken het oudst. De Jama-Coaque cultuur van Ecuador rookte al voor het jaar 500 voor Christus. Hun buisvormige pijpen zijn soms tot ware sculpturen versierd.

Veel pijpen uit de pre-Columbiaanse tijd worden in Mexico in schachtgraven gevonden, een aanwijzing voor hun rituele functie. In die streken is de pijp van keramiek populair. Bekend zijn de pijpen met grote koppen van de Purepecha's, terwijl in het Michoacangebied vooral figurale pijpen in de vorm van een mescalinecactus werden gerookt.

Geheel anders zijn de tabakspijpen van de Noord- Amerikaanse Indianenstammen. Ook hier begint het roken in eenvoudige buisvormige pijpen, doorgaans van steen gemaakt. De vredespijp of calumet heeft een kop van natuursteen aan een bewerkte houten steel. De bekendste steensoort is de rode catlinite, die in een speciale streek wordt gevonden. De stamoudste is verantwoordelijk voor de pijp, die ook hier ceremonieel wordt gebruikt. Wanneer geen geschikte steen voorradig is, wordt de pijp soms van hout gemaakt.

Een andere kenmerkende Indianenpijp is de tomahawk, een pijp in de vorm van een strijdbijl, met tegenover het blad van de bijl een pijpenkop. Om te kunnen roken is de steel van de bijl doorboord. De tomahawk is door de Europeanen bij forse aantallen in Amerika ingevoerd en werd met de Indianen tegen huiden geruild. De steel van de pijp is vaak met koperen nagels versierd, soms voorzien van een decoratie van leervlechtwerk en veren.

Zuid-Amerikaanse pijpen vertonen vaak dezelfde stijlkenmerken als de tegenhangers uit Noord-Amerika. Kenmerkend is de buisvormige pijp met een driehoekig mondstuk dat lijkt op een vissenstaart. De beroemde kalumet is er in keramiek nagemaakt, inclusief de vierzijdige steel. Ook de karakteristieke ovale vorm van de Europese kleipijp wordt geïmiteerd, zowel in aardewerk als in steen.

De Haida op Queen Charlotte Island in Alaska gebruiken een bruinzwarte steensoort, de argilite, voor hun pijpen. Veel pijpen zijn uitbundige stukjes snijkunst waarin originele en onverwachte figuraties voorkomen. Daarnaast worden ook geïmporteerde kleipijpen in steen nagesneden.

Wanneer Amerika door Europese immigranten wordt bevolkt, ontstaat een pijpenproductie die op de Europese is geënt. Wel zien we lokale varianten, zoals de Pamplin en Point Pleasant pijpen, waarvan de techniek Europees is, terwijl de uitwerking kenmerkend is voor de Amerikaanse smaak.

 mythologisch dier, Jama-Coaque, Ecuador, 500-300 v. Chr. buisvormige pijp met overlangs een liggende figuur, Tarraskaans, Michoacan, Mexico, 800-1200
traditionele pijp met twee voetjes onder de ketel, Colima, Mexico, 400-800 ceremoniële pijp met hoge trechtervormige ketel op twee pootjes, Chinesco, Mexico, 200-350
grijsgesmoorde ceremoniële pijp, Chinesco, Mexico, 300-400
detail van een mescalinecactus met bloem in de knop, Tarraskaans, Michoacan, Mexico, 300-600 cactuspijp met de steel als denkbeeldige luchtwortel, Tarraskaans, Michoacan, Mexico, 800-1000
indrukwekkende pijp met ketel als een cactus en steel als luchtwordel, Tarraskaans, Michoacan, Mexico, 300-600 gestileerde cactus met bolle maar onversierde ketelbasis, Tarraskaans, Michoacan, Mexico, 800-1000
kleine pijp met zeer korte steel, de basis in de vorm van een mensenvoet, Colima, Mexico, 200 voor-300 na Christus
tabakspijp met in de steel een voet, de grote teen is het mondstuk, Colima, Mexico, 0-300
tabakspijp met aan de basis gestileerde hand of voet, Colima, Mexico, 0-300
prachtige pijp met op de steel een colibri, de snavel op de ketelrand, Teotihuacaans, Mexico, 300-600 trechtervormige pijpenkop op een driehoekig platvorm, een gestileerd troeteldier op de steel, Mixteeks, Mexico, 800-1200
buisvormige tabakspijp van steen, Californië, 1200-1800
zogenaamde platform pipe of Hopewell effigy pipe, Ohio, USA, 1850-1900
stenen pijp met aan het eind een dierenkop en een zittende bever op de steel, Amerikaans-Indiaans, 1750-1850 stenen pijp met uitlopende steel doorboord voor verendecoratie, Cherokee-Indianen, Amerika, 1800-1900
kenmerkende pijp van rode catlinite, de steel loopt aan de voorzijde van de ketel door en is meerkantig, Plains, Amerika, 1800-1900 steel van een pjip met quill-work, South-Dakota, Amerika, 1800-1900
grote pijp van catlinite met ringen om de kop en de steel, gedraaid houten roer met koperen nagels versierd, Plains, Amerika, 1880-1920 kenmerkende Indianenpijp van hardhout gemaakt, Amerika, 1800-1850
zogenaamde tomahawk met bijlvorm waarop een pijpenkop is geplaatst, Indiaans, Amerika, 1750-1850 ceremoniële pijp met kralenvlechtwerk, Indianen, Noord-Amerika, 1890-1920 calumet van catlinite, Indianen, Noord-Amerika, 1840-1890
stenen pijpenkop geïnspireerd op de tomahawk met portretmasker, USA, 1880-1900
tomahawk van smeedijzer met messing pijpenkop gemonteerd, Amerika, 1800-1880
tomahawk met bijlvorm waarop een pijpenkop staat, koperen nagels en leervlechtwerk om de steel, Indiaans, Noord-Amerika, 1900-1920
buisvormige pijp met driehoekig mondstuk, Paraquay, 1880-1900 tabakspijp van aardewerk naar een Indiaanse calumet, Paraquay, 1800-1900
buisvormige pijpenkop met steelaanzet, Pueblo-Indianen, 1850-1900 lokaal Amerikaanse pijp naar Europees voorbeeld met de pijpenkop aan de zijkant van de ketel, Noord-Amerika, 1800-1900
ovaalvormige pijpenkop versierd met otters en bevers, Haida, Queen Charlotte Island, Alaska, 1800-1850
eenvoudige steengoed pijpenkop, Pamplin Smoking Pipe & Manufacturing Comp. Inc., Pamplin, Virginia, 1900-1940
tabakspijp naar een Engelse kleipijp gesneden uit zwarte steen, Haida, Queen Charlotte Island, Alaska, 1800-1850
gezichtpijp van gelige klei, Point-Pleasant, Ohio, 1850-1920 gezichtpijp van bruine steengoed, Point-Pleasant, Ohio, 1850-1920 herdenkingspijp in de vorm van een vierkante toren, opschrift JAMESTOWN 1607 1907, USA, 1907

< terug
<< home
De objecten op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Pijpenkabinet, Amsterdam. © copyright Pijpenkabinet
klik hier voor
adres