Onderzoek § 14

Onderzoek door het museum

In het onderzoeksbeleid van het Pijpenkabinet zijn enkele speerpunten vastgesteld. Tot het oudste aandachtsgebied behoort de bodemvondstpijp en haar achtergrond. Deze activiteit is reeds in 1969 gestart en loopt nog altijd voort. In de afgelopen decennia verschenen van de hand van de conservator D.H. Duco talloze artikelen en een dozijn boeken op dit gebied (zie publicatielijst § 17). Daarvan zijn De Nederlandse kleipijp, handboek voor dateren en determineren (1987) en Merken en Merkenrecht van de pijpenmakers in Gouda (2003) de belangrijkste en meest geraadpleegde twee. Op de web-page "determinatie-service" (§ 15) leest u meer over de hulp die het Pijpenkabinet biedt bij het determineren van archeologische pijpen.

In de afgelopen decennia verrichtte het Pijpenkabinet ook talloze deelonderzoeken, waarbij de nijverheid in een bepaalde stad of streek centraal stond of een fabriek aan onderzoek werd onderworpen.
Over de bekende Goudse pijpen- en aardewerkfabriek Goedewaagen publiceerde het museum de complete fabrieksgeschiedenis in Koninklijke Goedewaagen, een veelzijdig ceramisch bedrijf (1999). Een jaar later aangevuld met de herdruk van de belangwekkende pijpencatalogus uit 1906, voorzien van een historische inleiding over de Goedewaagen pijpenmodellen. Deze publicatie bevat tevens een complete lijst met de originele pijpenbenamingen waarbij iedere pijp is voorzien van de productieperiode en oorspronkelijke prijs.

Een ander voorbeeld is de studie naar de pijpen van de Franse firma Blanc-Garin & Guyot (1983) en naar de beroemde fabriek Gambier (1987). Ook hier betreft het herdrukken van fabrikantencatalogi voorzien van een fabrieksgeschiedenis, aangevuld met informatie over de pijpenmodellen en hun decoraties.

Een opmerkelijke monografie beschrijft het fenomeen Oranjepijp: tabakspijpen opgedragen aan leden van het Huis van Oranje-Nassau. In dit bijzondere boek, met de welluidende titel De tabakspijp als Oranjepropaganda (1992), wordt de betekenis van de tabakspijp zowel vanuit het oogpunt van vervaardiging als vanuit de optiek van de roker toegelicht. Deze uitgave diende tevens als catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling over Oranjepijpen die tussen 1992 en 1996 in zes Nederlandse en twee buitenlandse musea te zien was.

Een breder onderzoek naar de Europese pijpenproductie in de negentiende eeuw is gepubliceerd in Een eeuw van verandering, nabloei en verval van de Europese pijpennijverheid 1830-1940 (2004). Hierin worden de catalogi van tachtig pijpenmakerijen beschreven, vergeleken en deels afgebeeld. Het boek biedt een inzicht in de verschuivingen in productieplaats per periode, maar ook in de ontwikkeling van de mode en de sociale achtergronden. Vanwege de duizenden afgebeelde pijpen gebruiken veel verzamelaars het boek tevens als instrument om te determineren.

In de talloze artikelen die de conservator van het Pijpenkabinet publiceerde staat steeds een bepaald soort pijp centraal. Voorbeelden daarvan zijn de Turkse pijp, de geschiedenis van de porseleinen pijp, pijpen uit Kameroen, opiumpijpen. Voor dit soort artikelen komen niet alleen de gespecialiseerde tijdschriften over pijpen in aanmerking, maar wordt ook gepubliceerd in vakbladen op andere terreinen (etnografie, keramiek, geschiedenis).

Naast de diepgaande onderzoeken op archeologisch-historisch terrein investeert de Stichting Pijpenkabinet tijd in enkele andere aandachtspunten. Een algemeen onderwerp is de geschiedenis van het roken, waarbij vooral de interregionale wisselwerkingen aandacht genieten. Over de vormen en gewoonten van het roken verscheen een eerste aanzet met de publicatie 25 Eeuwen roken, de verwonderlijke vormgeving van de pijp (1993).

Voor zijn baanbrekend onderzoek en talloze publicaties ontving de conservator van het museum, drs. D.H. Duco, reeds in 1988 een prijs. De Koninklijke Academie van Wetenschappen reikte als erkenning de Pieter de la Court-prijs uit voor het veelomvattende karakter van zijn onderzoek.

Voor vragen aan de conservator van het Pijpenkabinet klik hier voor e-mail verbinding