topstukken

Paardenpijp

Deze ogenschijnlijk gewone pijpenkop in foedraal heeft een bijzondere geschiedenis. De zogenaamde zakvorm, de vorm van de pijp met verzwaarde ketelbasis en ronde onderzijde, komt al in de achttiende eeuw in zwang. Dit exemplaar is daarin niet bijzonder en van de zakvorm zullen in de negentiende eeuw nog tienduizenden pijpen worden gemaakt. Daarbij is de kwaliteit van het meerschuim echter sterk verschillend. Dit varieert namelijk van de mooist gave stukken die maximaal licht van gewicht zijn tot de minder geliefde zwaardere stukken. Voor deze pijp is de beste grondstof gebruikt en dat is niet verwonderlijk. De kop was bestemd om te worden gemonteerd met een heel bijzondere montuur.

Bij de bekwame goudsmid D. L'Honorey, werkzaam op de Quai des Orfèvres in Parijs, werd op speciaal verzoek van keizer Napoleon in het jaar 1807 een luxe gemonteerde pijp besteld. Het moest een geschenk worden van de keizer aan zijn maarschalk die kort tevoren een bijzondere krijgsdaad had verricht. Hij veroverde namelijk de stadsstaat Venetië en presenteerde aan zijn keizer als trofee de beroemde paarden van de San Marco. Die paarden hadden al sinds mensenheugenis de belangrijkste kerk van Venetië gesierd.

Heel toepasselijk moest het geschenk in de montage aan de krijgsdaad refereren. L'Honorey voldeed daaraan door een deksel te ontwerpen in de vorm van een strijdhelm met vizier en op dit deksel een helmteken te plaatsen waarin hij de vier paarden van de San Marco verwerkte. De zilversmid toonde zich niet alleen buitengewoon inventief in het artistieke onderdeel van het ontwerp, maar ook in de technische uitvoering. Het deksel was hoog en zwaar en moest gemakkelijk kunnen openklappen om toegang tot de pijpenkop te geven. Gelijktijdig moest het bij het roken stevig blijven zitten. Om dit te bewerkstelligen gebruikte L'Honorey een dubbele scharnier met een vernuftig sluitmechaniek. Door op het vizier te drukken schuift dit omhoog en ontgrendelt het deksel dat daarna met vier klikken geheel open gaat. Per stap klapt de helm verder naar achteren, totdat de pijpenkop geheel vrij is. Om het geheel nog luxer te maken werden delen van het zilverwerk verguld. Een foedraalmaker zorgde tenslotte voor een prachtig nauwsluitend foedraal. Van binnen bekleed met satijn en fluweel, aan de buitenzijde met rood leer, de randen werden met stempels met bladgoud afgezet en drie sluithaken zorgen ervoor dat het etui goed sluit.

Gezien de gebruikssporen aan de binnenzijde van de pijpenkop is de maarschalk geen fervente roker geweest. De pijp is maar een paar keer gebruikt en bleef daarna in de foedraal generaties lang zorgvuldig bewaard. Wie de eigenaren van dit keizerlijke geschenk zijn geweest, blijft onduidelijk. Het voorwerp dook in het jaar 1982 in de Parijse antiekhandel op en is sindsdien in Nederlands bezit.

Amsterdam, collectie Pijpenkabinet Pk 16.425