The pipemakers' workshop of Heptenstal,
a pre-industrial factory

De pijpmakerij van Heptenstal, een pre-industrieel bedrijf

By Don Duco

Abstract: This article describes the life of an English man who left for Holland and started as a tin smith. In later times he learned for pipe maker and set up his own workshop in the Amsterdam Jordaan region. Thereafter he was employed as a potter to end as the owner of a large potters workshop for industrial cerammics. At the same time he continued his workshop for pipes. Pipes as well as pottery can be attributed to his workshop.

Sorry, we do not have an English text of this article available. See for the full text the Dutch version of our website.

© Don Duco, Pijpenkabinet Foundation, Amsterdam - Holland, 1992.

Illustrations

1. Dish in red backing river clay covered on the front with yellowish lead glaze. Amsterdam, local production, 1635-1650.
Leiden, Pijpenkabinet collections Pk 767

2. Tobacco pipe with bi-conical bowl, heel and straight stem. Milling. Heelmark rose with trapezium shaped leaves. Stem in relief a stylized rose between geometrical bands, near the bowl initials W and H. Amsterdam, Willem Hendricksz. Heptenstal, 1640-1655.
Leiden, Pijpenkabinet collections Pk 1372

3. Tobacco pipe with bi-conical bowl, heel and straight stem. Milling. Heelmark rose with trapezium shaped leaves. Stem millings to hide an imperfection. Amsterdam, Willem Hendricksz. Heptenstal, 1640-1650.
Leiden, collectie Pijpenkabinet Pk 2291

4. Tobacco pipe with bi-conical bowl, heel and straight stem. Milling. Heelmark rose with trapezium shaped leaves. Stem centre of gravity stamps with unusual geometrical pattern. Amsterdam, Willem Hendricksz. Heptenstal, 1640-1670.
Leiden, Pijpenkabinet collections Pk 2353

5. Tobacco pipe with bi-conical bowl, heel and straight stem. Milling. Heelmark rose with trapezium shaped leaves. Stem centre of gravity six stamps of a lily in a diamond. Amsterdam, Willem Hendricksz. Heptenstal, 1635-1645.
Leiden, Pijpenkabinet collections Pk 1851

6. Tobacco pipe with bi-conical bowl, heel and straight stem. Milling. Heelmark rose with trapezium shaped leaves. Stem centre of gravity with four diamonds filled with a lily. Amsterdam, Willem Hendricksz. Heptenstal, 1640-1665.
Leiden, Pijpenkabinet collections Pk 2344

Notes

1. Don Duco, 'Pijp en tabak in Amsterdam', Nieuwsbulletin Pijpenkamer Icon, I-2, 1975, p 10. D.H. Duco, The Clay Tobacco Pipe in Seventeenth Century Netherlands, Oxford, BAR Int. series 106 (ii), 1981, p 159.

2. GA (Municipal Archives) Amsterdam, DTB 670/172, Marriage anouncement, 27-06-1626.

3. GA Amsterdam, DTB 436/129, Marriage anouncement, 06-09-1630.

4. GA Amsterdam, ONA notary Verheij, 02-06-1644, published in "Oude papieren" by J.F.M. Sterck, 10e Jaarboek Amstelodamum, p 199. Compareerden Willem Hendriks, toebackpijpenmaker, out 46 jaer ende Hendrik Claesz. van Rotterdam, plateelbacker, binnen dezen stede, zijner ouderdom 36 jaren, geproduceert bij Arie Andriesz. Aerdemeter, omme getuijgenisse der waarheijt te geven. Eerstelijcke voornoemde Willem Hendrix ende verclaert dat tot het maecken van toebackpijpen onderscheidenlijcke gebruijckt werden Syberchsche en Frettensche ende Suitberchsche aerde, alle van Ceulen comende, item Luycksche ende Namensche aerde, gelijck mede Fransche aert, Engelsche poelsaert ende Engelsche Eijlewitts aert, mitsgaders Frederichsche aerde, comende van Munster ende ten laetsten noch aerde comende uijt t land van Hesschen. Ende de voorsz. Hendrick Claesz. tot het platteelbacken onderscheijdelijck gebruickt werden Engelsche aerde, Doornichsche, Delffsche ende noch een spetie swarte, offte Woertsche aerde genaempt. Verclarende voorts zij attestanten gesamentlijcke, dat sij, gelijck mede alle andere toebackpijpenmaeckers ende platteelbackers, van outs ende noch tegenwoordig den aertmeter producent in desen. achtervolgende de ordonnantie opt stuck van dien gemaeckt ende de costuime deser stede, altijt gehouden sijn geweest den aertmeter zijn gerechtigheijt daeraf te betalen. Dat mede deselve gerechtigheijt den producent betaelt wort van alle volaerde, alle Engelsche, Fransche ende Roozendaelsche volaerde. Actum in Amsterdam, present Jacobus Veen ende Nicolaas van Hoorn, den 2 Juni 1644. Ook vermeld in: F.G.M. Douwes, 'Oude toebackpijpjes in Amsterdam', Maandblad Ons Amsterdam, XVI-12, 1964, p 365.

5. GA Amsterdam, DTB 465/78, Marriage anouncement, 23-08-1647. Compareerden als voren Willem Hendrix (William Hendreckson) van Stoock (Warwickshire), pottenbakker, wedr. van Aeltie Barents, wonende Lijnbaensgracht ende Neeltje Michiels van A(msterdam), wede van Gerrit Jacobsz..

6. GA Amsterdam, DTB 465/381, Marriage anouncement, 05-03-1648. Compareerden als voren Michiel Tijsbaert van Gent, pottenbakkersgezel, geass. met Willem Heijndrixs zijn meester, wonende in de Passeerderstraat ende Harmtie Claes, etc.

7. GA Amsterdam, DTB 473/132, Marriage anouncement, 11-04-1654. Compareerden als voren Teunis Martens van Utrecht, pottenbakkersgezel, oud 26 jaer, wonende Looiersgracht, geass. met Willem Hendricksen ende Annetie Pieters enz.

8. GA Amsterdam, DTB 473/493, Marriage anouncement, 17-10-1654. Compareerden als voren Jacob Cornelisse van Gorcum, pottenbakker, wedr. van Grietje Willems op de Baengraft, geass. met Willem Hendrixs ende Anna Hendrix, 22 jaer, geass. met haer moeder Annetje Jans op de Louriergracht.

9. GA Amsterdam, DTB 482/539, Marriage anouncement, 08-03-1662. Gillis Marinus van Bergen op Zoom, pottebacker, 22 jaer, geasst. met Willem Hendricxsz. op de Baengracht ende Tietje Alders.

10. GA Amsterdam, ONA 2198, fol 491, notary Adriaen Lock, 22-04-1655. Huijden den 22 April ao. 1655 compareerden voor mij Adriaen Lock, notaris in presentie nabes Willem Hendrixs. touback pijpemaecker ende pottebacker woonende binnen deser steede out omtrent 57 jaeren ende heeft bij waere woorde in plaetsee ende onder presentie van eede ter versoecke van Evert Bird, mede toubackpijpemaecker alsijde alsver. verclaert ende geattesteert hoe waer is dat nu omtrent acht maenden geleden sonder den precijsen dach onthouden te hebben bij hem selver gecomen is eenen Walewijn van der Veen dewelcke hem als voren presenteerde veijlde te vercoopen op leveringh ende partij herens aert twelck hij was verwachtende daer van sij seijde dat bereijt derselven dach van hem een partij van hondert tonnen hadde gecocht, thoonende de versz. van der Veen hem geven een toebacqpijp dewelcke van goede hessense aert gemaeckt was, seggende dat de aert die hij vercofte soodanich soude wesen als de aerde daer van de versz. toubackpijp gemaeckt was, dat alsoo hij gever van de versz. van der Veen geen aerde wilde coopen of hij woude deselve eerst proeven of die goet was soo is de selve van der Veen van hem alsver. wech gegaen soude oijt met een proef van aert werden gecoghte verdens verclaert hij als dat hij desen aert negen en dartich tonnen met aerde die de versz. van der Veen den reijt voor Hessense aert gelevert heeft gelaen heeft en dat hij gever bevonden heeft dat de selve niet alleen geen Hessense aert is maer dat het slechte isaerde is die geen ofte weijnich goedt waerdich is verlof te verclaert hij gever dat hem wel bekent is dat de versz. Walewijn van de Veer ijeder dat hij aen hem gever als voorn. een partije Hessens aert geveijlt heeft geen andere aerde hij ter steede gewegen ofte gebracht als die daer voor hij des regt als vooren hondert en negen en dartich tonnen verte gelevert heeft allen oprechte. Arnout Paard, Dolf Pilenbergh, William Hendrecks, P. Lock.

11. GA Amsterdam, Kwijtschelding 2B (46), fol 233, 13-05-1655. Abr. Anthonisz., pottenbakkerij met woning aan de Lijnbaansgracht aan Willem Hendricksz., suikerpottenbakker (suggarpot maker). Lendenen zijn de erven op de Looiersgracht aan de noordzijde. The workshop is situated on the corner of Passeerdersstraat.

12. Filips von Zesen, Beschreibung der Stadt Amsterdam, Amsterdam, 1664, pp. 285-286.

13. GA Amsterdam, Kwijtschelding 2H (51), fol 22v, 08-05-1660. Jan Cornelisz., scheepstimmerman en bij testament van Ralf Pieter Franse, huistimmerman gesteld voogd van sijn comparants onmondige dochter genaamd Dircks Jans verkoopt aan Willen Hendrixsz. Heptenstal, mr. pottenbakker een huis en erf op de Lijnbaansgracht zuidzijde.

14. GA Amsterdam, Executie Kwijtschelding, 2170, fol 282v, fol 119v, 26-01-1669. Wij uts dat op den 26 januarij 1669 bij executie der selver stede vercoft is aen Salomon du Plouis een huijs en erve met een stal, gelegen op de Baengraft, tussen de Loijersgraft ende Passeerderstraet breet 's erft vooraen de straet omtrent 25 voeten ende diep omtrent negenthien voeten, belent nu oft van outs Barent Florisz., varentman aende noordzijde en Abram Anserinisz. aende zuijdsijde streckende voor van de straet tot achter aen de pijpemakerij van Hijpenstal. Voorts in allen schijne 't voorn. huijs en erve metten stal aldaer gelegen is, beheijnt en betimmert toebehoort hebbende Geertruijd Middelhoven wede boedelhouster van Pieter Mortier voor ƒ 1710 de voorn. Salomon du Plouis te borde gebracht. etc. den 23 Meij 1669 solvit.

15. GA Amsterdam, DTB 493/252, Marriage anouncement, 13-04-1669. Compareerden als voren Willem Hendricxsz. van Stoock, pottenbakker, wede Neeltje Michiels op de Passeerdersgracht ende Trijntje Alberts van A. wede van Daniel Roos op de Looiersgracht.

16. GA Amsterdam, Executie Kwijtschelding, RA 2171, fol 65, 08-06-1673. Verkocht aan Pieter de Loo, woonhuis en pottenbakkerij mitsgaders kleiloots en nog een klein lootsje en erven op de kaart gesitueerd nr 3 op de Baengracht belendt Samuel de la Nay, achter wed. Jan Danielsz. nagelaten dit perceel bij Willem Hendriks Heptenstal. Op 21 februarij 1670 't gemelde perceel benadert door Mr. Lucas Occo.

17. Contracts regarding the same potters workshop are mentioned in 1698, 1699, 1702, 1708, 1709, etc.

18. Don Duco, 'Roosmerken met trapeziumvormige blaadjes', Pijpelijntjes, V-3, 1979, pp. 7-8. (Describes the rose marks produced by Willem Heptenstal.)

19. D.H. Duco, De Nederlandse kleipijp, handboek voor dateren en determineren, Leiden, 1987, p 73. Herhaaldelijk zien we dat in één bedrijf verschillende merken worden gezet, terwijl van ieder type meerdere merkstempels voorhanden zijn. Zo onderscheiden we uit het bedrijf van Willem Heptenstal in Amsterdam meer dan tien soortgelijke roosmerken (35, 424), terwijl hij ook verschillende initiaalmerken WH gebruikte (Quite regularly we see that in workshops different makers marks were stamped, while from every stamp more copies were in use. From the workshop of Willem Heptenstal in Amsterdam we know the use of over ten different rose marks (35, 424), while he also stamped his initials WH on the pipes.).

20. These products should date of the earliest period of his work.

21. Don Duco, 'Een Amsterdamse pijpmaker-pottenbakker', Het Profiel, 1979/1980, no. 4, pp. 5-7. Including the illustration of a jug possibly produced by Willem Hendreckson Heptenstal.

22. H.A. Heidinga, ‘Aardewerkvondst uit Prinsengracht, misbaksels van Amsterdammertjes’, Ons Amsterdam, XXI-6, June 1969, pp. 174-185.